7 Eylül

Ohal kalkiyor

Ohal kalkiyor
36 views
18 Temmuz 2018 - 6:13

15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından 21 Temmuz’da ilan edilen ve yedi defa üçer aylığına uzatılan olağanüstü hal (OHAL) iki yılın ardından kaldırılıyor.

Bu süreçte İstanbul, Ankara ve İzmir gibi Türkiye’nin batısındaki büyük şehirler, 1980’lerden sonra ilk defa OHAL’i yaşamış oldu.

Peki 12 Eylül askeri darbesinden beri ilk defa ülke genelinde uygulanan iki yıllık OHAL’in bilançosu neler oldu? Yedi başlıkta inceledik.

1. Kanun hükmünde kararnameler ve yargı denetimi tartışması

Anayasa’nın 121 maddesine göre “Olağanüstü hal süresince, Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda, kanun hükmünde kararnameler çıkarabilir.”

Bakanlar Kurulu, bu maddeden aldığı hakla OHAL boyunca, iki yılda toplam 36 KHK yayınlandı.

Bu KHK’ların bazılarında on binlerce kişi işten çıkarılırken bazılarında ise evlilik programları yasaklandı, kış lastiğine dair düzenlemeler yapıldı.

16 Nisan 2017’deki Anayasa değişikliği referandumunun ardından bunlara parlamenter sistemi düzenleyen yasaları cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine uygun hale getirmek için çıkarılan uyum düzenlemeleri de eklendi.

KHK’larda yer alan düzenlemeler anayasaya uygunluk açısından da çokça tartışıldı. Muhalefet bu kararnamelerin bir kısmının Anayasa’ya aykırı olduğunu öne sürdü, CHP de iptal için Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) başvurdu.

AKP ise Anayasa’nın 148. maddesinde yazdığı üzere AYM’nin OHAL döneminde hazırlanan KHK’ları inceleyemeyeceği görüşünü savundu.

CHP ise Anayasa’nın 121. maddesinde yazdığı üzere KHK’ların “olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda” çıkarılması gerektiğini, OHAL’in gerekçesi olan Gülenci yapılanmayla mücadele ile alakası olmayan KHK’lar çıkarıldığını öne sürdü.

AYM 1992 yılında verdiği bir kararda “KHK’lar konu bakımından yalnızca olağanüstü hal durumunun gerektirdiği pratik önlemleri içermeleri gerekirken, yasa veya KHK değiştirmenin ve bunlara ekler yapmanın bir aracı olarak kullanılmışlardır” diyerek KHK’larla getirilen pek çok düzenlemeyi iptal etmişti.

2016’da ise CHP’nin başvurusunu değerlendiren AYM, KHK’ları inceleme yetkisi olmadığını açıkladı.

Böylece hükümete Anayasa’yla çelişen KHK’lar çıkarma imkanı tanınırken, OHAL döneminde çıkan KHK’ların içeriğinin denetlenemeyeceği 10 yıllığına kesin karara bağlandı.

KHK’ların yargı denetimi dışında kalmasına hem ülke içinden hem de Avrupa’dan gelen tepkiler üzerine hükümet bir KHK ile OHAL Komisyonu kurulmasını kararlaştırdı.

Komisyon Anayasa’ya aykırı maddelere yönelik itirazları incelemese de kamuda işten çıkarılan kişilerin veya kapatılan kurumların başvurularını değerlendirmeye almaya başladı. Komisyon’un kararlarına itiraz için yargı yolu da açık.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bu nedenle KHK’larla ilgili yapılan başvuruları reddetti ve önce iç hukuk yollarının tüketilmesi gerektiğini belirtti.

Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.